Gadewch i ni siarad am ein gwastraff bwyd

Darllenwch ymlaen i gael gwybod am rai busnesau a mentrau arbed gwastraff sydd ar gael yn Sir Fynwy

Mae llawer ohonom yn gwneud yr hyn a allwn yn ein cartrefi i leihau faint o fwyd yr ydym yn ei wastraffu. Er gwaethaf ein hymdrechion, mae maint y broblem yn frawychus. Cafodd 6.6 miliwn tunnell o fwyd ei wastraffu gan gartrefi yn y DU yn 2018, a hynny yn ôl y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS). Beth yw’r stori y tu ôl i’r gwastraff hwnnw? Pam na chafodd ei fwyta?

Mae yna ddarlun mwy o ran gwastraff bwyd sy’n cynnwys yr ynni a’r deunyddiau a ddefnyddir wrth gynhyrchu, dosbarthu a storio bwyd. Mae plastig yn un deunydd gwastraff sydd wedi bod yn y penawdau llawer yn ystod yr ychydig flynyddoedd diwethaf. Beth am ddeunyddiau eraill? Yna mae problem llai diriaethol o lygredd, sy’n cael ei greu gan o’r prosesau sy’n trawsnewid ac yn cludo ein bwydydd.

Nid oes amheuaeth bod y broblem yn un fawr a chymhleth. Y newyddion da yw bod newidiadau deddfwriaethol ar y gweill, megis Deddf Llywodraeth Cymru 2023 sy’n ei gwneud yn anghyfreithlon i roi cynhyrchion plastig untro i ddefnyddwyr. Daw rhai o’r atebion gan bob un ohonom yn archwilio opsiynau sy’n gweddu i amgylchiadau ein bywyd ein hunain. Fel man cychwyn, darllenwch ymlaen i gael gwybod am rai busnesau a mentrau arbed gwastraff sydd ar gael yn Sir Fynwy.

Siopau diwastraff

Mae siopau diwastraff yn cyflenwi bwyd a chynhyrchion heb y pecyn. Y syniad yw eich bod yn dod â’ch cynwysyddion eich hun a’n pwyso swm sy’n addas i’ch anghenion. Sylwch, weithiau gallwch ddod o hyd i gynwysyddion sydd wedi’u rhoi.

Yr hyn y mae hyn yn ei olygu yw eich bod yn dod i’r arfer o ailddefnyddio cynwysyddion a’ch bod hefyd yn lleihau gwastraff bwyd trwy brynu’r symiau sydd eu hangen arnoch yn unig, yn hytrach na’n gorfod derbyn y meintiau sy’n cael eu pecynnu mewn archfarchnadoedd.

Mae tair siop ddiwastraff yn Sir Fynwy: Wye Weight yn Nhrefynwy, Little Green Refills yn y Fenni a Just Weigh ym Mrynbuga.

Poteli llaeth

Yn lle prynu llaeth o siop mewn poteli plastig, gallwch ddefnyddio gwasanaeth ail-lenwi. Mae rhai busnesau sy’n danfon poteli llaeth i’ch drws, ac yna’n eu casglu ar ôl hynny, fel Rhaglan Dairy a Mead Farm Foods. Mae rhai busnesau’n cynnig peiriannau gwerthu mewn gwahanol leoliadau, fel Josh’s Jerseys, lle gallwch chi brynu potel wydr, yna ei hailddefnyddio bob tro rydych chi eisiau ei hail-lenwi.

Oergelloedd cymunedol a stondinau bwyd

Mae oergelloedd cymunedol, stondinau bwyd a phantris wedi’u sefydlu mewn llawer o leoedd ledled y DU i frwydro yn erbyn gwastraff bwyd. Gall unrhyw un adael bwyd dros ben yn yr oergelloedd ac mae’r hyn sydd wedi’i gyfrannu ar gael i bawb. Bydd gwirfoddolwyr hefyd weithiau’n casglu bwyd nad oes ei eisiau, yn enwedig o archfarchnadoedd. Y prif amcan yw atal gwastraff bwyd.

Mae modelau’n amrywio o oergelloedd sy’n cael eu monitro’n rheolaidd gan wirfoddolwyr i’r rhai sydd ar agor pan fydd gwirfoddolwyr ar gael yn unig ac mae’n bosibl y bydd gan y mannau hyn fwydydd nad ydynt yn yr oergelloedd hefyd. Mae oergelloedd cymunedol ar hyd a lled Sir Fynwy, er enghraifft yng Nghanolfan Bridges yn Nhrefynwy, Wye Gymnastics a Galaxy Cheerleading yng Nghil-y-coed, y Rainbow Café yng Nghas-gwent a Cwtch Angels yn y Fenni. Mae gan rai o’r lleoliadau amseroedd agor byr, ac felly mae’n werth cadarnhau’r amser cyn i chi fynd.

Mae stondinau bwyd a’r pantris yn gweithredu gyda’r un egwyddor o fynediad agored, ond nid ydynt o reidrwydd yn storio bwyd mewn oergell. Mae Dinky Doo yn stondin fwyd yn y Goetre sydd ar agor rhwng 10am a 12pm bob dydd Llun, dydd Mercher a dydd Gwener.

Bwydydd wedi’u eplesu

Mae eplesu yn broses sy’n trosi’ch bwydydd i gyflwr sy’n eu cadw am gyfnod hirach. Gellir troi llysiau yn ddewisiadau amgen blasus fel kimchi a sauerkraut. Mae Crafty Pickle, sydd wedi’i leoli yng Nghrug, yn cynnig gweithdai sy’n mynd â chi drwy’r broses o sut i wneud y ddau fwyd eplesu hyn. Mae ganddyn nhw hefyd rai blogiau defnyddiol ar eu gwefan gydag awgrymiadau ar gyfer osgoi gwastraff bwyd.

Prynu’n organig

Mae bwyd â label organig wedi’i farcio’n cael ei gynhyrchu heb ddefnyddio gwrteithiau artiffisial a phlaladdwyr, sy’n cael eu cynhyrchu â llawer iawn o allyriadau nwyon tŷ gwydr. Mae Square Farm Shop yn Llanfihangel Troddi yn gwerthu cynnyrch organig o’i fferm ei hun.

Compostio ac ailgylchu

Ar gyfer unrhyw wastraff bwyd a phecynnu bwyd sy’n anodd ei osgoi mae cyfleoedd i drawsnewid y deunyddiau gwastraff hyn yn gynhyrchion sy’n ddefnyddiol unwaith eto. Am arweiniad gwych ar gompostio, gweler ein herthygl gyda’r arbenigwraig compostio, Sue Mabberley. I gael manylion am gynllun ailgylchu Cyngor Sir Fynwy, ewch yma.